Rezerwat Zbocza Płutowskie.

Walory przyrodnicze

Pod względem geograficznym teren powiatu chełmińskiego zajmuje Wysoczyzna Chełmińska, nazywana również pojezierzem chełmińskim oraz Dolina Fordońska położona na terenach wzdłuż rzeki Wisły. Ukształtowanie terenu jest bardzo urozmaicone, a obecną formę zawdzięcza ostatniemu zlodowaceniu zwanemu bałtyckim. Najbardziej rozległymi formami ukształtowania powierzchni są płaskie i faliste wysoczyzny morenowe. Jedynie w okolicach Chełmna Wisła wytworzyła swój własny obszar pradoliny, gdzie dominują przede wszystkim wydmy paraboliczne lub wałowe, osiągające nieraz monumentalne rozmiary.

Oś hydrograficzna powiatu tworzy rzeka Wisła oraz jej dopływ - rzeka Fryba, zwana w górnym biegu Browina oraz rzeka Trynka. Stosunki wodne na tym terenie tworzone są też przez liczne jeziora i oczka jeziorne typu polodowcowego (np. jezioro Starogrodzkie, Czyste, Jeleniec, Papowskie, Bartlewskie, Goleniec, Młyńskie, Kornatowskie)

Klimat powiatu chełmińskiego charakteryzuje się dużą zmiennością, spowodowaną ścieraniem się mas powietrza kontyntelnalnego i oceanicznego. W dużej mierze uwarunkowany on jest przede wszystkim położeniem geograficznym. Opady na terenie powiatu wynoszą ok. 550 - 600 mm rocznie, a okres wegetacji trwa ok. 215 dni.

Miłek wiosenny - rezerwat "Zbocza Plutowskie"

Fauna i flora tego obszaru przedstawia się dość bogato, co wynika głównie z różnych warunków klimatycznych (mikroklimatycznych), urozmaiconej rzeźby terenu i odmiennych gatunków gleb (np. charakterystycznych dla okolic Chełmna iłów wstęgowych). W skład tutejszej szaty roślinnej wchodzą zarówno składniki typowe dla dolin wielkich rzek i terenów wydmowych, jak i bardziej zróżnicowanych chłodniejszych obszarów pojeziornych. Powoduje to, że na terenie powiatu chełmińskiego występuje wiele różnych zbiorowisk roślinnych, z przewagą roślinności łąkowej, bagiennej, leśnej, zaroślowej i wodnej. Na obszarach leśnych pod względem gatunkowym przeważa zdecydowanie sosna z domieszką świerka, brzozy i dębu. Również świat zwierzęcy na opisywanym terenie charakteryzuje się dużą różnorodnością gatunkową, z wyraźną dominacją liczebną świata zwierząt bezkręgowych (samych owadów występuje tu ponad 1500 gatunków).

Ochroną terenów zielonych na terenie powiatu chełmińskiego zajmuje się Zespół Parków Krajobrazowych Chełmińskiego i Nadwiślańskiego. Na ich terenie w obrębie powiatu znajduje się wiele rezerwatów przyrody, powołanych dla ochrony unikalnej flory i fauny tych okolic, a są to:

  1. Rezerwat "Ostrów Panieński" o powierzchni 14,77 ha. Utworzony został jeszcze przed II wojną światową dla ochrony kompleksu leśnego wiązowo - jesionowego, położonego w dolinie Wisły, gdzie występuje sporo unikalnej roślinności w tym trufla letnia.
  2. Rezerwat "Płutowo" o powierzchni 17,96 ha. Utworzony został w 1956 roku. Chroni las mieszany na zboczach parowu wciętego w krawędź doliny Wisły. Występują tu okazałe graby, liczące ponad 100 lat, a także ponad 200 letnie dęby oraz wiele innych "wiekowych" drzew liściastych: lipy, klony, buki, jesiony,
  3. Rezerwat "Zbocza Płutowskie" o powierzchni 19,49 ha. Zajmuje on teren prawego zbocza doliny Wisły (15 km od Chełmna). Celem tego rezerwatu jest zabezpieczenie rzadkich zespołów roślinności stepowej tworzącej reliktowe wysepki.
  4. Rezerwat "Góra Św. Wawrzyńca" o powierzchni 0,70 ha. Utworzony w 1962 roku w południowej części uroczyska Uść na krawędzi dolnej Wisły między Chełmnem a Kałdusem. Powstał celem zabezpieczenia stanowiska roślinności stepowej z ostnicą włosowatą (ostnica Jana), a także zabezpieczenia pozostałości średniowiecznego grodziska , związanego z początkami Chełmna.
  5. Rezerwat "Łęgi na Ostrowiu Panieńskim im. Prof. Ryszarda Bohra" obejmuje 34,42 ha i utworzony został w 1998 roku. Ma podobne warunki siedliskowe do rezerwatu "Ostrów Panieński", jak również panuje w nim podobnie ukształtowany łęg wiązowo - jesionowo - dębowy.

Wisła

Szlaki turystyczne:

Teren obecnego powiatu chełmińskiego jest wyjątkowo atrakcyjny dla turystów. Przez obszar ten przebiega kilka szlaków turystycznych, które doskonale oddają charakter powiatu, a są to:

  • szlak "Zamków i miejsc martyrologii" z Chełmna do Kornatowa przez Stolno, Małe Czyste, Storlus, Papowo Biskupie, Dubielno i Lipienek (szlak czerwony);
  • szlak "Rezerwatów chełmińskich" z Chełmna do Fordonu (szlak żółty);
  • szlak "Mestwina" z Chełmna do Świecia (szlak niebieski);
  • szlak "Starego Chełmna" (szlak zielony);
  • szlak "Panoramy Chełmna" prowadzący przez okolice Chełmna (szlak czarny).

Bliskie położenie Chełmna przy trasie szybkiego ruchu (Gdańsk - Toruń - Łódź) powoduje, że nie ma tu problemów komunikacyjnych z dostaniem się do ważniejszych miejscowości turystycznych na terenie powiatu. Dużym powodzeniem cieszy się ostatnio również turystyka rowerowa po szlakach wytyczonych przez Park Krajobrazowy Doliny Dolnej Wisły.


"Powiat Chemiński piękno natury i historii". © PWR www.pwr.com.pl

Wydawcy i autorzy dziękuj za udostępnienie zbiorów, archiwów i fotografii oraz zgodęna ich publikację następującym instytucjom: Kurii Diecezjalnej Toruńskiej, Archiwum Państwowemu w Toruniu, Muzeum Ziemi Chemińkiej, Chemińskiemu Domowi Kultury, Redakcji "Czasu Chemna". Szczególne podziękowania dla prof. Wojciecha Chudziaka z Instytutu Archeologii UMK w Toruniu za udostępnienie eksponatów z wykopalisk w Kadusie oraz ich fachowy opis.